Prelegenci

Od wielu lat związana z akademicką branżą wydawniczą, obecnie redaktor Platformy PRESSto w Oddziale Informacji i Transferu Wiedzy Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu, w latach 2011–2021 specjalista w Wydawnictwie Naukowym UAM. Autorka i współautorka kilkunastu publikacji naukowych i popularnonaukowych, w tym "Stanowiska i rekomendacji Stowarzyszenia Wydawców Szkół Wyższych w kwestii stosowania narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji (GAI) w pisaniu prac naukowych", sekretarz czasopisma „European Journal of Biological Research”, była członkinią Stowarzyszenia Wydawców Szkół Wyższych, obecnie członkini Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Stowarzyszenia Badań i Zastosowań Sztucznej Inteligencji ARRAI oraz grupy AIrrival, Porozmawiajmy o AI.

Sztuczna inteligencja może znacząco wspomagać badania naukowe, jednak jej użycie musi być odpowiednio metodycznie udokumentowane, aby zachować integralność nauki oraz jej komunikowania. Transparentność w zakresie stosowania narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji (GAI, genAI, GSI) w publikacjach akademickich stała się ważna dla utrzymania standardów rzetelności naukowej, jednak w praktyce wypracowanie uniwersalnych rekomendacji i ich egzekwowanie jest utrudnione przez tempo zachodzących zmian oraz zróżnicowane praktyki ujawniania wykorzystania narzędzi AI, w zależności od specyfiki dyscypliny, regionu oraz kultury publikacyjnej. Podczas wystąpienia omówione zostaną problemy, z którymi mierzą się obecnie wydawcy w związku z potrzebą odpowiedzialnego korzystania z AI w procesie przygotowywania publikacji naukowych, a także przyczyny i przykłady nadużyć oraz wskazówki i metody testowane przez wydawców w celu ich ograniczania. Zaprezentowane zostaną bieżące trendy i prace szerokiego środowiska wydawniczego w kwestii zbudowania uniwersalnego standardu raportowania użycia AI, rozwiązania umożliwiające jednoznaczne przypisanie ról ludzi i narzędzi na poszczególnych etapach przygotowania manuskryptu (i badań) oraz inicjatywy podejmowane w kraju.

Laura Bandura-Morgan – doktor w dziedzinie biologii molekularnej z 10-letnim doświadczeniem w obszarze Otwartej Nauki. Dołączyła do OAPEN i DOAB w 2022 r. jako Funder Relations Manager, jest także członkinią zespołu oceniającego wydawców ubiegających się o włączenie do DOAB i OAPEN. Wcześniej pracowała w Narodowym Centrum Nauki, gdzie zajmowała się opracowywaniem polityk dotyczących rzetelności badań naukowych, zarządzania danymi oraz otwartego dostępu. Współtworzyła również inicjatywy Science Europe i cOAlition S oraz uczestniczyła w finansowanym ze środków UE projekcie PALOMERA.

Wykład poświęcony będzie dobrym praktykom wydawniczym w zakresie otwartego dostępu do monografii naukowych, w kontekście rosnących wymogów instytucji finansujących badania, w tym Komisji Europejskiej (Horizon Europe, ERC) oraz krajowych i międzynarodowych agencji grantowych. Omówione zostaną kluczowe elementy polityki wydawniczej, które pozwalają publikacjom spełniać wymogi grantowe i standardy otwartej nauki: przejrzysta procedura recenzyjna, jednoznaczne licencje (np. Creative Commons), jakość i kompletność metadanych, stosowanie trwałych identyfikatorów (DOI, ORCID) oraz długoterminowa archiwizacja treści. Na przykładzie międzynarodowych infrastruktur wspierających otwarty dostęp do książek (DOAB, OAPEN) pokazane zostanie, jak te standardy są wdrażane w praktyce oraz jakie wyzwania organizacyjne i prawne napotykają wydawcy w Polsce. Wykład ma charakter praktyczny i wskazuje rozwiązania pozwalające zwiększyć zgodność z politykami open access, zachowując wysoką jakość redakcyjną i wiarygodność publikacji naukowych.

Jest wykwalifikowaną graficzką i posiada tytuł magistra antropologii społecznej oraz medioznawstwa. Jest kierowniczką zespołu ds. publikacji elektronicznych w Bibliotece Uniwersytetu Göttingen, w tym Göttingen University Press, repozytoriów uniwersyteckich, platformy czasopism w modelu diamentowego otwartego dostępu oraz innych usług związanych z komunikacją naukową. Margo przewodniczy zarządowi AEUP (Association of European University Presses) i jest członkinią niemieckiej grupy roboczej ds. wydawnictw uniwersyteckich.

Na całym świecie obserwujemy trend polegający na outsourcingu ważnych aspektów komunikacji naukowej na rzecz podmiotów zorientowanych na zysk, zarówno w obszarze publikacji w otwartym dostępie, ewaluacji badań naukowych, jak i upowszechniania wyników badań. Pozytywnym aspektem jest to, że niektóre z tych podmiotów komercyjnych oferują wysoce profesjonalne usługi, które są dobrze promowane, znormalizowane i skuteczne w zapewnianiu widoczności, wykrywalności i rozpoznawalności wyników badań. Część ich skuteczności dla sektora publicznego wynika również z faktu, że można je nabyć w ramach relacji rynkowych. Jednak efektywność ma swoją cenę – rosnące ceny nadwerężające budżety bibliotek, zwiększające się zależności, utrata suwerenności danych i procesów oraz coraz większe zagrożenie dla integralności badań naukowych i podstawowych wartości nauki. Podczas wystąpienia przedstawiona zostanie analiza SWOT (mocne i słabe strony, szanse i zagrożenia) dotycząca tego, w jaki sposób i w jakim stopniu publikowanie instytucjonalne oraz diamentowy otwarty dostęp mogą odpowiadać na opisane problemy. Ukazana zostanie również perspektywa działań, jakie należy podjąć, aby osiągnąć poziom interoperacyjności i widoczności, tak profesjonalny jak w sektorze komercyjnym, ale przede wszystkim służący wartościom i celom samej nauki.

Paloma G. Blázquez jest doktorantką na Uniwersytecie w Salamance w Hiszpanii na kierunku Education in the Knowledge Society (Edukacja w społeczeństwie wiedzy) oraz członkinią grupy badawczej GRIAL. Posiada również doświadczenie zawodowe w zakresie zarządzania badaniami naukowymi. W pracy naukowej koncentruje się na społecznym oddziaływaniu wiedzy, w szczególności na ewaluacji badań naukowych, polityce naukowej oraz praktykach otwartej nauki. Interesuje się tym, w jaki sposób alternatywne wskaźniki naukowe, takie jak altmetryki oraz ślady cyfrowe, mogą pomóc w uchwyceniu szerszego społecznego zainteresowania i zaangażowania w badania naukowe. Jej praca doktorska rozwija wielowymiarowe podejścia do lepszej oceny i zrozumienia zasięgu społecznego i wartości wiedzy naukowej.

Trajektoria Hiszpanii w zakresie otwartego dostępu zapewnia solidny kontekst empiryczny do analizy wpływu polityki oceny badań naukowych na praktyki naukowe. Niniejsze wystąpienie jest częścią szerszych badań nad przemianą otwartego dostępu i oceną badań naukowych w Hiszpanii. Początkowe krajowe zachęty do deponowania wyników badań prowadziły do nierównomiernego postępu w poszczególnych dyscyplinach i regionach, ujawniając różnice strukturalne istniejące od lat. Istotna zmiana regulacyjna pojawiła się w momencie, gdy Hiszpania dostosowała się bardziej do ram reform, takich jak DORA, a następnie inicjatyw europejskich, np. COARA. Zmiana w krajowych kryteriach oceny, wprowadzona przez ANECA i uznana przez COARA za proaktywny krok w kierunku odpowiedzialnej ewaluacji, stworzyła nowe środowisko polityki naukowej, w którym otwarty dostęp odgrywa centralną rolę w ocenie badań naukowych. Wystąpienie prezentuje wstępne wnioski z badań longitudinalnych nad trendami otwartego dostępu w Hiszpanii w ciągu ostatniej dekady, przy użyciu zasobów takich jak SciVal, InCites oraz innych. Analiza obejmuje roczny wzrost, zróżnicowanie w ścieżkach otwartego dostępu, różnice w dyscyplinach i regionach oraz wpływ badań finansowanych publicznie. Wstępne wyniki wskazują na potencjalne punkty zwrotne powiązane z kluczowymi etapami polityki, sugerując, że wyraźnie określone wymagania oceny mogą mieć większy potencjał transformacyjny, niż łagodniejsze zachęty stosowane we wcześniejszych etapach. Umieszczając Hiszpanię jako studium przypadku empirycznego w ramach szerszego europejskiego ruchu na rzecz reform, badanie rozpoczyna dyskusję o tym, jak projekowanie polityki, możliwości instytucjonalne i ograniczenia infrastruktury będą kształtować kolejną fazę wdrażania otwartego dostępu – w szczególności w kontekście rosnących wymogów wobec repozytoriów, które muszą dostosować się do nowego środowiska upowszechniania i oceny nauki, pod względem wydajności i funkcjonalności.

Doktor nauk humanistycznych (specjalizacja: bibliologia), starszy kustosz dyplomowany w Bibliotece Uniwersytetu Śląskiego. Zawodowo zajmuje się zarządzaniem dostępem do baz danych, przygotowywaniem analiz bibliometrycznych dla pracowników, szkoleniem dotyczącym korzystania z baz i źródeł naukowych, wyszukiwaniem informacji i wszelkimi aspektami związanymi z rejestrowaniem i raportowaniem dorobku naukowego pracowników UŚ. Od 20 lat współtworzy bazę Arianta. Naukowe i branżowe polskie czasopisma elektroniczne. Prowadzi badania skupione wokół bibliometrii i naukometrii. Analizuje także standardy i praktyki edytorskie polskich czasopism naukowych, kryteria ich oceny i zasady indeksowania w międzynarodowych bazach danych. Od 2022 r. jest redaktorem bazy CEJSH.

Dynamiczny rozwój narzędzi sztucznej inteligencji (SI) oraz rosnąca dostępność rozwiązań opartych na modelach generatywnych wywołały natychmiastową reakcję środowiska wydawniczego. Wydawcy naukowi zostali zmuszeni do aktualizacji wytycznych dla autorów, recenzentów i redaktorów poprzez wprowadzenie regulacji dotyczących dopuszczalnych form wykorzystania SI w procesie przygotowywania publikacji. Wytyczne te podlegają częstym modyfikacjom, wynikającym zarówno z pojawiania się nowych technologii, jak i z pogłębiania wiedzy na temat ich funkcjonowania, ograniczeń oraz implikacji etycznych. W wystąpieniu autorki przedstawią analizę polityk dotyczących wykorzystania SI opracowanych przez wybranych wydawców zagranicznych, ze szczególnym uwzględnieniem przyjętych rozwiązań regulacyjnych oraz dobrych praktyk. Następnie zostanie omówiona sytuacja polskich wydawców akademickich, z uwzględnieniem kierunków podejmowanych działań oraz stopnia zaawansowania prac nad wdrażaniem analogicznych uregulowań. Analizie poddane zostaną również instrukcje dla autorów publikowane na stronach internetowych czasopism naukowych w celu ustalenia, czy i w jakim zakresie redakcje uwzględniły kwestie związane z wykorzystaniem SI. W zakończeniu autorki zaproponują rekomendacje dla wydawców oraz redakcji czasopism, mające na celu wsparcie procesu tworzenia przejrzystych i spójnych zasad regulujących stosowanie narzędzi sztucznej inteligencji w komunikacji naukowej.

Lingwista i początkujący programista. Absolwent lingwistyki praktycznej i copywritingu, obecnie kończy studia Language Science and Technology na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas pracy w projektach badawczych i wdrożeniowych wykorzystuje interdyscyplinarną wiedzę, żeby odkrywać i rozwiązywać nietypowe problemy.
Doświadczenie: Od 2020 – projekt Sages poświęcony automatycznej dostępności plików PDF: przygotowywanie wzorcowych danych i analiza wyników modeli, wsparcie merytoryczne zespołu inżynierskiego, prowadzenie szkoleń, warsztatów i webinariów o dostępności cyfrowej, 2023-2024 – freelancing w komercyjnych projektach związanych z ekstrakcją danych i przetwarzaniem języka naturalnego (DeepL, Diuna), 2016-2023 – udział w projektach DARIAH i CLARIN-PL (Politechnika Wrocławska, Instytut Podstaw Informatyki PAN): anotacja danych językowych, rozwijanie polskiego wordnetu (Słowosieci), digitalizacja stenogramów.
Specjalizacje: Edytorstwo cyfrowe: redakcja, korekta, skład i łamanie tekstu, podstawy projektowania graficznego, copywriting nakierowany na prosty język i efektywną komunikację, techniczne i praktyczne aspekty komunikacji z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami i innych grup marginalizowanych, lingwistyka komputerowa, data science, uczenie maszynowe, przetwarzanie języka naturalnego oraz podstawy programowania i statystyki.

Publikacje (książki, artykuły czy ulotki) stanowią na ogół skomplikowane i nielinearne struktury, łączące tekst główny oraz różnorodne elementy paratekstualne i hipertekstualne. Osoby czytające za pomocą zmysłu wzroku z łatwością poruszają się po tym labiryncie dzięki licznym wizualnym wskazówkom. Aby zapewnić dostępność publikacji osobom korzystającym z czytników ekranu i monitorów brajlowskich konieczna jest jednak właściwa i jednoznaczna reprezentacja tej struktury za pomocą środków niewizualnych (na przykład: tagów). Jest to szczególne wyzwanie w przypadku formatu PDF, który – naśladując takie media jak drukowana książka – pozwala stworzyć plik, którego struktura semantyczna wymaga samodzielnej, intuicyjnej rekonstrukcji w procesie czytania, głównie na podstawie wyglądu poszczególnych elementów. Ustalenie tej struktury w sposób automatyczny stwarza możliwość szybkiego dostosowania takiego pliku do potrzeb osób z niepełnosprawnościami wzroku.
Podczas automatycznego przetwarzania plik PDF traktuje się na ogół jako linearny ciąg znaków i obrazów, lub też jako kolekcję stron z polami o określonym układzie przestrzennym i zawartości – w obu przypadkach zaniedbując wiele relacji paratekstualnych wyznaczanych na przykład przez odnośniki. Podejścia te są całkowicie wystarczające do wielu zadań (m.in. przeszukiwania, indeksowania czy ekstrakcji informacji), ale mają istotne ograniczenia, jeśli chodzi o eksplicytne identyfikowanie poszczególnych elementów strukturalnych i relacji między nimi na potrzeby zapewniania dostępności cyfrowej. Wypracowanie metod AI interpretujących plik PDF na wyższym poziomie abstrakcji, zgodnie z teorią paratekstu wprowadzoną przez Gérarda Genette’a, ma szansę zbliżyć automatyczną ekstrakcję struktury dokumentu do jej intuicyjnej ludzkiej interpretacji, a tym samym ułatwić sensowne i przystępne prezentowanie treści dokumentu osobom korzystającym z technologii asystujących.

Uzyskał stopień doktora w zakresie historii, historii sztuki i archeologii na Uniwersytecie w Liège w Belgii (2010). Obecnie pracuje jako kierownik projektów na tej samej uczelni. Jego badania historyczne koncentrują się na renesansie oraz historii idei i dyskursu politycznego. Z czasem rozwinął również zainteresowania związane z Otwartą Nauką i Otwartym Dostępem.

Obecnie uczestniczy w tworzeniu nowego czasopisma typu Diamond Open Access – CMC (Circular Materials and Chemistry: A Cross-Disciplinary Journal) – a także w budowie federalnej struktury w Belgii, której celem jest promowanie modelu Diamond Open Access.

Projekt ten został zainicjowany w ramach międzyuczelnianego projektu COARA Federacji Walonia–Bruksela (Belgia), w szczególności w ramach pakietu roboczego 2 (Open Data i Open Access), koordynowanego na Uniwersytecie w Liège przez RISE oraz Bibliotekę ULiège. CMC koncentruje się na chemii cyrkularnej (Circular Chemistry): dziedzinie chemii zajmującej się projektowaniem nowych materiałów oraz ich recyklingiem zgodnie z zasadami ekologicznymi, środowiskowymi i społecznymi. Obszar ten znajduje się na styku nauki o materiałach, ekonomii i życia społecznego. CMC jest zatem czasopismem interdyscyplinarnym. W ciągu dwóch lat CMC ukształtowało swoje cele i zakres tematyczny, struktury zarządcze, regulacje wewnętrzne oraz organizację pracy (w tym proces recenzji), a także wytyczne dla autorów i procedury deponowania publikacji. Zespół redakcyjny pracuje obecnie nad pierwszym numerem czasopisma. CMC, jako projekt, ma także wspierać przejście z modelu Gold Open Access do Diamond Open Access (OA). Inicjatywa ta ma wykazać, że możliwe jest funkcjonowanie międzynarodowego, wysokiej jakości czasopisma w modelu Diamond OA w obszarze nauk ścisłych, technicznych i medycznych (STM), przekonując w ten sposób decydentów oraz badaczy, że Diamond OA stanowi stabilny i opłacalny model ekonomiczny publikowania naukowego. CMC dało również początek szerszej inicjatywie mającej na celu uregulowanie kwestii własności prawnej czasopisma oraz zapewnienie jego stabilności finansowej. Inicjatywa ta przyjęła formę Belgijskiej Królewskiej Fundacji na rzecz Diamond Open Access, wspieranej przez wszystkie belgijskie instytucje zaangażowane w Diamond Open Access, a także przez partnerów międzynarodowych. Fundacja będzie wspierać inne czasopisma działające w modelu Diamond OA.

Jest redaktorką w Wydawnictwie Uniwersytetu Masaryka w Brnie, gdzie zajmuje się produkcją książek naukowych i popularnonaukowych. Oprócz obowiązków redakcyjnych koordynuje działalność Czeskiego Narodowego Centrum Diamentowego Otwartego Dostępu, którego siedzibą jest Uniwersytet Masaryka. Była zaangażowana w finansowany przez UE projekt CRAFT-OA, przyczyniając się do rozwoju i rozpowszechniania narzędzi wspierających publikowanie czasopism w ramach modelu Diamond OA. Pełni również funkcję sekretarza zarządu Association of European University Presses (AEUP), gdzie wspiera współpracę i wymianę wiedzy między europejskimi wydawnictwami uniwersyteckimi. Dzięki doświadczeniu w dziedzinie komunikacji i wydawnictw z pasją angażuje się w budowanie mostów między środowiskiem akademickim, wydawnictwami i społeczeństwem oraz w promowanie otwartej, integracyjnej i wysokiej jakości komunikacji naukowej w całej Europie.

Krajobraz Diamentowego Otwartego Dostępu w Europie jest kształtowany przez trzy duże projekty programu Horyzont Europa: PALOMERA, DIAMAS i CRAFT OA. Razem tworzą skoordynowaną podstawę do wzmacniania publikowania prowadzonego przez środowiska naukowe oraz poprawy zrównoważenia, jakości i widoczności czasopism i wydawców w modelu Diamentowego Otwartego Dostępu. Niniejsze wystąpienie podsumuje ich kluczowe rezultaty, w tym: zalecenia polityki PALOMERA dotyczące wspierania modeli bez APC, narzędzia i wytyczne DIAMAS mające na celu usprawnienie praktyk wydawniczych w instytucjach, rozwój wspólnych komponentów open-source przez CRAFT OA oraz utworzenie Diamond Discovery Hub – kompleksowego rejestru czasopism Open Access wydawanych instytucjonalnie i prowadzonych przez naukowców, bez pobierania opłat autorskich w Europie. Jednym z kluczowych osiągnięć tych projektów jest utworzenie European Diamond Capacity Hub (EDCH), uzupełnionego przez powstające krajowe centra kompetencji, które będą zapewniać długoterminowe wsparcie, szkolenia oraz infrastrukturę techniczną dla podmiotów działających w modelu Diamentowego Otwartego Dostępu w całej Europie. W wystąpieniu zostaną również przedstawione aktualne wydarzenia oraz najbliższe trendy w zakresie Diamentowego Otwartego Dostępu w Europie i na świecie, uwzględniając rosnące wsparcie polityczne, budowę infrastruktury kierowanej przez społeczność naukową oraz coraz większą rolę modelu diamentowego w promowaniu sprawiedliwej komunikacji naukowej.

Od 2005 roku pracuje na Uniwersytecie w Mediolanie, początkowo w bibliotekach, a od 2019 roku w dziale czasopism Milano University Press, wydawnictwie uniwersyteckim działającym na zasadach diamentowego otwartego dostępu.

Riviste Unimi to platforma czasopism Uniwersytetu w Mediolanie. W momencie powstania w 2008 roku znajdowały się na niej zaledwie dwa tytuły z dziedziny nauk humanistycznych i społecznych, a obecnie obejmuje ponad 70 czasopism z wielu dziedzin i jest częścią wydawnictwa uniwersyteckiego Milano University Press.

Platforma działa w modelu Diamond Open Access, bez żadnych kosztów dla autorów ani czytelników.

Platforma jest w całości finansowana przez uniwersytet. Chociaż czasopisma zachowują pełną autonomię w zakresie decyzji redakcyjnych, muszą spełniać standardy jakości określone przez centralne biuro wsparcia, które na bieżąco monitoruje aktualizacje tych kryteriów. Spełnienie tych wymagań umożliwia indeksowanie czasopism w głównych międzynarodowych bazach danych i repozytoriach, co znacznie zwiększa ich widoczność, rozpowszechnianie i liczbę pobrań.

Na przestrzeni lat komercyjni wydawcy sporadycznie zwracali się do platformy lub poszczególnych czasopism z propozycjami współpracy lub przejęcia. Doświadczenia te podkreślają znaczenie promowania świadomości zasad otwartej nauki w celu ochrony niekomercyjnego, leżącego w interesie publicznym podejścia do rozpowszechniania wiedzy naukowej.

Pracuje na Uniwersytecie w Mediolanie i odpowiada za wszystkie narzędzia wspierające otwartą naukę: instytucjonalne archiwum badań naukowych, archiwum danych badawczych, Wydawnictwo Uniwersytetu w Mediolanie (diamentowy model otwartego dostępu), działania szkoleniowe. Jest współzałożycielką i członkinią AISA (Włoskiego Stowarzyszenia na rzecz Otwartej Nauki), redaktorką włoskiego i niemieckiego wydania Directory of Open Access Journals. Reprezentuje uniwersytet w grupach roboczych ds. otwartej nauki europejskich sojuszy (4euplus, LERU). Jest członkiem centrum kompetencji ICDI, SAC Operas oraz rady redakcyjnej ROARS, dla której redaguje sekcję poświęconą otwartej nauce. Jest redaktorką Open-Science.it.

Droga Włoch w kierunku Otwartej Nauki była kształtowana bardziej przez formalną przynależność do międzynarodowych deklaracji niż przez ich rzeczywiste wdrażanie. Pomimo wcześniejszych zobowiązań, takich jak Deklaracja z Mesyny (wspierająca Deklarację Berlińską), postęp na poziomie krajowym był ograniczony, a otwarty dostęp rozwijał się w dużej mierze dzięki wymogom Unii Europejskiej oraz kosztownym umowom transformacyjnym, które nie doprowadziły do zmiany kulturowej.

Obok tych wyzwań wyłonił się niewielki, lecz istotny ekosystem platform diamentowego otwartego dostępu oraz wydawnictw uniwersyteckich, rozwijany dzięki zaangażowaniu instytucji, a nie wsparciu ministerialnemu. Niemniej brak krajowych danych i koordynacji nadal utrudnia opracowywanie spójnej polityki.

Mimo to oddolne inicjatywy promujące otwartą naukę zaczynają się kształtować – nierównomiernie, lecz systematycznie – rozpowszechniając się poprzez wzajemne uczenie się i współpracę instytucjonalną.

Radca prawny i wspólnik zarządzający kancelarii Legente Tax & Law. Doktor nauk prawnych ze specjalizacją prawo własności intelektualnej (Uniwersytet Wrocławski). Absolwent studiów podyplomowych: Managing Business, International Finance, Szkoły IT dla prawników i międzynarodowego programu z prawa prywatnego Programme in European Private Law for Postgraduates. Autor publikacji z zakresu prawa autorskiego, cywilnego, znaków towarowych, prawa UE i funduszy inwestycyjnych w języku polskim i angielskim. Przedsiębiorca, współzałożyciel i CEO Cubic Orb – jednego z największych w Polsce producentów oprogramowania dla geodezji i branż pokrewnych.

Wystąpienie rozpocznie się od omówienia problemu autorstwa oraz praw do wyników badań naukowych (prac rozwojowych) stworzonych z wykorzystaniem AI. Przedstawione zostanie, w jakich sytuacjach wykorzystanie AI w pracy naukowej pozwala zakwalifikować ją jako utwór lub wynalazek, i na jakiej zasadzie prompt może być przedmiotem ochrony prawnej. Wskazane zostanie, czy używanie AI może dyskwalifikować pracę jako działalność naukową lub rozprawę doktorską. Poruszone zostaną też kwestie związane ze sposobem oznaczenia autorstwa prac wykorzystujących AI. W drugiej części omówione zostanie, na jakich zasadach prawo autorskie zezwala na wykorzystywanie cudzych utworów w procesie eksploracji tekstów i danych (text and data minining). Opisane zostanie między innymi, czym różnią się zasady eksploracji utworów dla celów badań naukowych od eksploracji dla innych celów oraz jakie ryzyka wiążą się ze zmianą sposobu eksploracji. Wskazane zostanie, na jakich zasadach instytucje szkolnictwa wyższego i nauki mogą przechowywać cudze utwory, które eksplorują. Zarysowane zostaną również ograniczenia i obowiązki prawne związane z badaniami naukowymi i pracami rozwojowymi, wynikające z rozporządzenia AI Act. Omówione zostaną zasady, na jakich systemy i modele AI wykorzystywane w działalności naukowej nie podlegają przepisom AI Act. Przedstawione zostaną także obowiązki i odpowiedzialność związane z komercjalizacją wyników działalności naukowej obejmujących systemy i modele AI.

Absolwentka polonistyki (o dwóch specjalnościach: nauczycielskiej i wiedzy o teatrze). Jest redaktorem naczelnym w Wydawnictwie Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Działa w Stowarzyszeniu Wydawców Szkół Wyższych – od 2013 r. wiceprezes, od 2019 r. prezes zarządu SWSW. Od 2020 r. jest członkiem Komisji ds. Wydawnictw Naukowych przy KRASP. Zasiada w jury Konkursu na najlepszą książkę akademicką i naukową ACADEMIA. Pełniąc wymienione funkcje, aktywnie uczestniczy w życiu akademickiego rynku wydawniczego w Polsce. Jest współorganizatorem corocznej Ogólnopolskiej Konferencji Komisji ds. Wydawnictw Naukowych przy KRASP oraz Konferencji Stowarzyszenia Wydawców Szkół Wyższych. Jest także organizatorem i współorganizatorem dwóch konkursów: GAUDEAMUS (wręczanej podczas targów książki w Krakowie) oraz Konkursu o Nagrodę Stowarzyszenia Wydawców Szkół Wyższych im. Księdza Edwarda Pudełki (wręczanej podczas targów książki w Poznaniu). Interesuje się nowymi technologiami w kontekście działalności wydawniczej oraz zagadnieniami związanymi z efektywnym rozpowszechnianiem treści naukowych, w tym open access.

Wystąpienie poświęcone jest roli Stowarzyszenia Wydawców Szkół Wyższych oraz Komisji ds. Wydawnictw Naukowych przy KRASP w kształtowaniu współczesnego modelu publikowania naukowego w Polsce. Punkt wyjścia stanowi obserwacja dynamicznych przemian systemu komunikacji naukowej, związanych z cyfryzacją, rozwojem idei open access oraz znaczeniem mechanizmów ewaluacyjnych.
W tym kontekście szczególne zadanie mają instytucje pośredniczące między środowiskiem wydawniczym a otoczeniem regulacyjnym oraz integrujące wszystkich interesariuszy procesu publikacyjnego.
Celem wystąpienia jest ukazanie, w jaki sposób wskazane podmioty oddziałują na system publikowania naukowego poprzez działania eksperckie, reprezentacyjne i mediacyjne. Omówione zostaną główne mechanizmy ich wpływu, między innymi takie jak udział w konsultacjach legislacyjnych, formułowanie rekomendacji oraz uczestnictwo w debacie publicznej. Jednocześnie wskazane zostaną kluczowe wyzwania, w tym rozbieżność między wymaganiami systemu ewaluacji a misją wydawnictw naukowych (ze szczególnym uwzględnieniem wydawnictw uczelnianych) oraz ograniczenia organizacyjne i finansowe.
Rola wymienionych wyżej podmiotów ma charakter pośredni, lecz istotny systemowo – polega w znacznej mierze na integracji środowiska wydawniczego i odpowiadaniu na bieżące potrzeby oraz formułowaniu wspólnych celów i kierunków rozwoju.

Profesor doktor habilitowany nauk humanistycznych, reprezentuje dyscyplinę nauki o komunikacji społecznej i mediach. W latach 2016–2019 dziekan Wydziału Politologii UMCS, od 1 października 2019 roku dyrektorka Instytutu Nauk o Komunikacji Społecznej i Mediach UMCS. Prowadzi badania w zakresie studiów nad dziennikarstwem i publicystyki i myśli politycznej polskiej emigracji po 1945 roku, koncentrując się na dorobku Jerzego Giedroycia i „Kultury”. Pełni wiele funkcji honorowych i społecznych, m. in. prezeski Polskiego Towarzystwa Komunikacji Społecznej, przewodniczącej Rady Towarzystw Nauk przy Prezydium PAN, przewodniczącej Komitetu Nauk o Komunikacji Społecznej i Mediach PAN, członkini Rady Doskonałości Naukowej. W roku 2010 uzyskała tytuł Kobiety Roku w kategorii Nauka przyznawany przez Kongres Kobiet, odznaczona m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Prezydenta m. Lublin. Laureatka Bene Meritus Terrae Lublinensi i Nagrody Angelus w kategorii kultura medialna.

Kierunki długoterminowej strategii rozwoju badań naukowych w Polsce wynikają z założeń polityki naukowej konsultowanej społecznie w 2025 roku. Polityka naukowa obejmuje m.in. analizę efektywności komunikacji naukowej i dystrybucji wiedzy w kontekście globalnych problemów bezpieczeństwa informacyjnego. Jednym z najważniejszych elementów w tej części polityki naukowej są wykazy czasopism i wydawnictw naukowych przygotowane w oparciu o oceny eksperckie i dane bibliometryczne. Analizując założenia długoterminowej strategii, należy postawić pytania o definiowanie otwartego dostępu jako czynnika projakościowych zmian w dostępie do wiedzy. W dyskusjach środowiskowych przedstawiane są argumenty dotyczące obiegu cyfrowych treści naukowych, podnoszenia jakości badań, promocji nauki w społeczeństwie, optymalizacji wydatków środków publicznych. Zgodnie z dokumentem „Kierunki rozwoju otwartego dostępu do publikacji i wyników badań naukowych w Polsce” z 2015 roku, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego prowadzi aktualizacje rekomendacji w zakresie otwartego dostępu oraz szerzej – otwartej nauki. Podczas wystąpienia odniosę się do propozycji systemowego rozwiązania problemów oraz dobrych praktyk w zakresie otwartego dostępu.

Doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Instytucie Nauk o Kulturze Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach oraz pracownik Biblioteki Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Jej zainteresowania naukowe obejmują informatologię, naukometrię, bibliologię, komunikację naukową oraz zagadnienia związane z przetwarzaniem języka naturalnego. W badaniach koncentruje się na analizie cytowań, bazach bibliograficznych i zrównoważonym rozwoju w bibliotekoznawstwie. Jej zainteresowania badawcze obejmują również potencjał dużych modeli językowych i ich wykorzystanie w sferze badań naukowych oraz komunikacji akademickiej.

Dynamiczny rozwój narzędzi sztucznej inteligencji (SI) oraz rosnąca dostępność rozwiązań opartych na modelach generatywnych wywołały natychmiastową reakcję środowiska wydawniczego. Wydawcy naukowi zostali zmuszeni do aktualizacji wytycznych dla autorów, recenzentów i redaktorów poprzez wprowadzenie regulacji dotyczących dopuszczalnych form wykorzystania SI w procesie przygotowywania publikacji. Wytyczne te podlegają częstym modyfikacjom, wynikającym zarówno z pojawiania się nowych technologii, jak i z pogłębiania wiedzy na temat ich funkcjonowania, ograniczeń oraz implikacji etycznych. W wystąpieniu autorki przedstawią analizę polityk dotyczących wykorzystania SI opracowanych przez wybranych wydawców zagranicznych, ze szczególnym uwzględnieniem przyjętych rozwiązań regulacyjnych oraz dobrych praktyk. Następnie zostanie omówiona sytuacja polskich wydawców akademickich, z uwzględnieniem kierunków podejmowanych działań oraz stopnia zaawansowania prac nad wdrażaniem analogicznych uregulowań. Analizie poddane zostaną również instrukcje dla autorów publikowane na stronach internetowych czasopism naukowych w celu ustalenia, czy i w jakim zakresie redakcje uwzględniły kwestie związane z wykorzystaniem SI. W zakończeniu autorki zaproponują rekomendacje dla wydawców oraz redakcji czasopism, mające na celu wsparcie procesu tworzenia przejrzystych i spójnych zasad regulujących stosowanie narzędzi sztucznej inteligencji w komunikacji naukowej.

Dyrektor Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego. Od ponad piętnastu lat związana z wydawnictwem naukowym. Od 2025 roku Wiceprzewodnicząca Rady Konsorcjum OPERAS-PL. W pracy zawodowej pasjonuje się użytecznym projektowaniem różnorodnych publikacji oraz poszukiwaniem sposobów łączenia tradycji edytorskich z nowoczesnymi technologiami cyfrowymi. Zarządzając wydawnictwem naukowym, wykorzystuje wszechstronne wykształcenie: ekonomiczne, filologiczne, informatyczne i menedżerskie. W wolnym czasie pływa, spaceruje, jeździ na rowerze, gotuje lub czyta.

Publikacje naukowe są jedną z trudniejszych form wydawniczych. Dostosowywanie ich do wymogów dostępności dla osób z niepełnosprawnościami bywa traktowane przez wydawców jako dodatkowe utrudnienie. Ponadto zmiany zostały wprowadzone bez możliwości uzyskania dodatkowego finansowania na pokrycie zwiększonych kosztów bieżącej działalności wydawnictw. Ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 roku, obowiązująca od 28 czerwca 2025 roku, nakłada na wydawców obowiązek zapewnienia dostępności książek elektronicznych, co stało się motywacją do zmiany organizacji pracy Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Skuteczny proces reorganizacji wymaga wzbudzenia emocjonalnego zaangażowania w proces zmiany wszystkich pracowników wydawnictwa. Całość została podzielona na cztery etapy: 1. Wzbudzenie empatii wobec osób z niepełnosprawnościami poprzez cykl szkoleń uzmysławiających przeszkody, z którymi spotykają się codziennie, i sposoby na ich zmniejszenie. 2. Proces mapowania dotychczasowego schematu pracy wydawnictwa w idei LEAN i przyrostu wartości. 3. Identyfikacja wszystkich marnotrawstw w procesie oraz optymalne usadowienie w nim nowych elementów, sprzyjających dostępności elektronicznych publikacji naukowych. 4. Utrwalenie wspólnie wypracowanego przez zespół Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego nowego schematu pracy.

Od początku swojej pracy naukowej jest związany z Wydziałem Prawa i Administracji UMCS w Lublinie. Zajmuje się problematyką prawa handlowego oraz prawa własności intelektualnej (przede wszystkim prawa autorskiego i prawa patentowego). Dwukrotny laureat nagrody Ministra Edukacji i Nauki w konkursie Prezesa Urzędu Patentowego na najlepsze prace z dziedziny własności intelektualnej. Za pracę naukową wyróżniony m.in. nagrodą JM Rektora UMCS oraz Medalem Komisji Edukacji Narodowej.

Wystąpienie dotyczy pojęcia prasy w prawie własności intelektualnej w kontekście zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. Autor zastanawia się nad relacją prasy z różnymi typami utworów, w szczególności naukowych. Ustalenie tej relacji ma znaczenie z uwagi na różne instytucje prawne, nie tylko dodane ostatnio do polskiego ustawodawstwa prawo pokrewne wydawców prasy. Chodzi o problem tzw. krzyżujących się repertuarów organizacji zbiorowego zarządzania. Niekiedy inna organizacja zarządza prawami dziennikarzy do utworów prasowych, a inna prawami naukowców do dzieł naukowych i technicznych. Tymczasem relacja pomiędzy pojęciami utworu prasowego i naukowego, jak również między pojęciami wydawcy prasy a wydawcy utworu naukowego, wcale nie jest oczywista. Analiza prowadzona jest przede wszystkim z perspektywy prawa polskiego, choć brane jest też pod uwagę prawo Unii Europejskiej. Celem wystąpienia jest próba zwrócenia uwagi na różne zagadnienia prawne istotne z punktu widzenia ochrony własności intelektualnej.

Doktor habilitowana nauk ekonomicznych w zakresie nauk o zarządzaniu; obecnie profesor oraz kierownik Katedry Ekonomii i Finansów na Wydziale Zarządzania i Modelowania Komputerowego Politechniki Świętokrzyskiej. Jest przewodniczącą Oddziału w Kielcach Towarzystwa Naukowego Organizacji i Kierownictwa oraz Oddziału w Kielcach Polskiego Towarzystwa Statystycznego. Od lat z powodzeniem łączy pasję prowadzenia badań naukowych i kształcenia studentów z praktyką zarządzania. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się wokół problematyki zarządzania w sektorze publicznym, zarządzania szkolnictwem wyższym, innowacyjności przedsiębiorstw oraz demografii. Ze Stowarzyszeniem Kopipol związana od 2016 roku.

W wystąpieniu zostanie zaprezentowana historia oraz zakres i efekty działalności Stowarzyszenia KOPIPOL – organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi twórców dzieł naukowych i technicznych. Omówiony zostanie w szczególności system repartycji indywidualnej, która stanowi rekompensatę dla twórców za kopiowanie ich twórczości w ramach dozwolonego użytku osobistego. Wskazane zostaną także nowe inicjatywy Stowarzyszenia wspierające projekty badawcze i publikacyjne polskich twórców.

Prawnik wpisany na listę adwokatów niewykonujących zawodu Izby Adwokackiej w Warszawie. Specjalizuje się w prawie własności intelektualnej. Pracuje jako prawnik w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN. Po ukończeniu studiów prawniczych na Uniwersytecie w Białymstoku oraz LLM z zakresu prawa własności intelektualnej (IP) na Uniwersytecie w Alicante, odbył staż w ramach programu Pan-European Seal w EUIPO. Jest studentem Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego w dyscyplinie nauki prawne. Temat jego pracy badawczej to „Model konsumenta w prawie znaków towarowych”. Jest członkiem AIPPI Polska oraz sekretarzem Sekcji Prawa Własności Przemysłowej przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie.

Pracowniczy utwór naukowy stanowi szczególną kategorię w systemie prawa autorskiego. Zgodnie z art. 14 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, autorskie prawa majątkowe do utworu naukowego pozostają przy twórcy, natomiast instytucji naukowej przysługuje jedynie pierwszeństwo publikacji. Rozwiązanie to stanowi wyjątek od ogólnej reguły, zgodnie z którą prawa majątkowe do utworu pracowniczego nabywa pracodawca. Pozornie wąska regulacja dotycząca pracowniczego utworu naukowego rodzi jednak liczne wątpliwości interpretacyjne oraz praktyczne napięcia. Dotyczą one zarówno zakresu uprawnień instytucji naukowej jako pracodawcy, jak i pozycji twórcy w procesie publikowania wyników badań, zasad rozporządzania prawami autorskimi czy obowiązków wynikających z systemu organizacji i ewaluacji nauki. Powstaje zatem pytanie, czy obowiązujące rozwiązania prawne pozostają spójne z realiami współczesnej komunikacji naukowej, w szczególności w kontekście częstego wymogu publikowania w modelu open science.

Profesor uczelni na Wydziale Prawa i Ekonomii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, kierownik Katedry Prawa Cywilnego. Wykonuje zawód radcy prawnego. Redaktor naczelny czasopisma naukowego „Dogmatyka Prawa”. Laureat konkursu Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości w Warszawie na najlepszą rozprawę habilitacyjną z zakresu nauk prawnych (2019 r.) za pracę pt. „Treść i charakter prawny umów o prace badawczo-rozwojowe”. W 2012 r. ukończył na Uniwersytecie Stanforda program „TOP 500 Innovators: Science – Management – Commercialization”. W 2025 r. ukończył program Professional Education na Massachusetts Institute of Technology (MIT) w Bostonie pt. „Breakthrough Innovation: Harnessing AI + to Create Value”. Autor ok. 90 publikacji naukowych, w tym trzech monografii autorskich. Sporządził szereg ekspertyz oraz opinii prawnych na zlecenie instytucji publicznych i organizacji społecznych. Prowadzi działalność naukowo-badawczą w obszarze prawa własności intelektualnej oraz prawa cywilnego, ze szczególnym uwzględnieniem prawa umów i prawa konkurencji. Specjalizuje się w zagadnieniach prawnych transferu technologii, kontraktach w zakresie komercjalizacji wyników prac badawczo-rozwojowych, dostępie do danych badawczych oraz ochronie zewnętrznej postaci produktu.

Celem wystąpienia jest przedstawienie relacji pomiędzy poszczególnymi typami licencji Creative Commons a wprowadzonymi w roku 2024 do polskiego prawa autorskiego wyjątkami dotyczącymi eksploatacji tekstów i danych (TDM)(art. 26(2) i 26(3) pr. aut.). Podjęte rozważania koncentrują się wokół pytania, czy licencje Creative Commons umożliwiają eksplorację tekstów i danych w celach komercyjnych czy może zawierają mechanizm opt-out, czyli zakazu prowadzenia takiej eksploracji. Aby odpowiedzieć na to pytanie należy ustalić, czy stosowane oznaczenia licencyjne i sama treść licencji spełniają wymóg czytelności dla maszyn. W szczególności chodzi o to, czy użyta w języku naturalnym klauzula „Użycie niekomercyjne” (NC) może być traktowana jako zakaz prowadzenia eksploracji tekstów i danych poza przywilejem badawczym. Rozstrzygnięcia wymaga także kwestia, czy licencja CC-BY-ND dopuszcza możliwość skutecznego złożenia oświadczenia opt-out. Z kolei wymienione oświadczenie – w stosunku do utworów rozpowszechnionych uprzednio na zasadach CC-BY – mogłoby być uznane za sprzeczne z istotą tego typu licencji. Różnice i sprzeczności między interesami licencjodawców, wydawców, autorów a dostawcami systemów sztucznej inteligencji znajdują odzwierciedlenie w aktualnym orzecznictwie sądów państw członkowskich Unii Europejskiej i toczącym się dyskursie naukowym. Istotne znaczenie dla praktyki w Unii Europejskiej będzie miało zapewne orzeczenie TSUE w precedensowej sprawie C-250/25 (Like Company v. Google).

Doktor nauk humanistycznych, od 2024 roku dyrektorka Wydawnictwa Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, a w latach 2013–2022 – Wydawnictwa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Członkini i sekretarzyni Stowarzyszenia Wydawców Szkół Wyższych. Od 2024 roku – członkini zespołu ds. dostępności przy Polskiej Izbie Książki.

W dobie rosnącego znaczenia publikacji cyfrowych dostępność ebooków jest dla rynku wydawniczego jednym z kluczowych zagadnień. Szczególne wyzwania stoją przed wydawcami naukowymi ze względu na wysoki stopień złożoności tekstów oraz obecność wykresów, tabel, grafów i ilustracji, które należy przedstawić w sposób zrozumiały dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności.

W wystąpieniu omówiona zostanie współpraca zespołu ds. dostępności cyfrowej książek działającego przy Polskiej Izbie Książki oraz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, odpowiedzialnego za wdrażanie Polskiego Aktu Dostępności. Ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 roku, obowiązująca od 28 czerwca 2025 roku, nakłada na wydawców obowiązek zapewnienia dostępności książek elektronicznych, co rodzi liczne pytania i wątpliwości praktyczne.

Autorka przedstawi, jak wydawcy naukowi oddolnie mierzą się z wyzwaniami związanymi z przygotowaniem i rozpowszechnianiem dostępnych ebooków. Szczególna uwaga zostanie poświęcona przykładom współpracy między Stowarzyszeniem Wydawców Szkół Wyższych, wydawnictwami uczelnianymi oraz Fundacją Polskich Niewidomych i Słabowidzących TRAKT, która aktywnie wspiera wydawców w procesie tworzenia dostępnych publikacji.

Doktor nauk ekonomicznych z zakresie nauk o zarządzaniu, od roku 2008 pracownik Katedry Zarządzania Finansami Przedsiębiorstwa na Uniwersytecie Łódzkim. Autorka i współautorka 67 publikacji naukowych, w tym 21 dotyczących problematyki bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce.

Autorka wystąpienia omawia sposób wykorzystywania utworów naukowych i technicznych w działalności biznesowej na podstawie badań przeprowadzonych wśród 300 przedsiębiorstw z regionu łódzkiego. Autorka analizuje, w jakim stopniu firmy korzystają z wiedzy naukowej oraz rozwiązań technicznych, a także jakie korzyści i bariery wiążą się z ich implementacją. Wyniki badań wskazują, że przedsiębiorstwa dostrzegają znaczenie innowacji i wiedzy specjalistycznej dla rozwoju oraz konkurencyjności, jednak poziom ich wykorzystania jest zróżnicowany. Główne przeszkody to m.in. ograniczony dostęp do aktualnych badań, koszty wdrożeń oraz brak odpowiednich kompetencji. Jednocześnie firmy, które aktywnie korzystają z dorobku naukowego, osiągają lepsze wyniki i szybciej się rozwijają. Artykuł podkreśla potrzebę zacieśniania współpracy między biznesem a środowiskiem naukowym oraz transferu wiedzy jako kluczowego czynnika poprawy innowacyjności przedsiębiorstw.